Kızık Köyleri

Kızık Köyleri

Kızık Köyleri: Cumalıkızık, Değirmenlikızık, Derekızık,  Hamamlıkızık,Fidyekızık

Bursa’nın doğusunda, Uludağ’ın kuzey yamaçlarında yer alan kızık köyleri, tarihi geçmişi Osmanlı kadar eski olup, üstelik adını çok daha gerilerden, Oğuz boylarından birini almak gibi haklı bir gurura sahiptir. Cumalıkızık, Derekızık, Hamamlıkızık, Fidyekızık ve Değirmenlikızık olmak üzere beş tanesi günümüze kadar ulaşabilmiş olan köylerin, tarihi dokularını büyük ölçüde korumuş oldukları görülmektedir. Bizans dönemine ait kilise, köprü kalıntıları ile, Osmanlı dönemine ait cami, hamam, gibi anıtsal binaları, organik sokak dokusu ve özgün konut mimarisi ile ulusal ve uluslararası ölçekte önem taşıyan yerleşmelerin başında gelmektedirler. Kızık köyleri arasında bu belirtilen özelliklerin yoğun olarak görüldüğü Cumalıkızık, diğer kızık köylerine oranla tarihi dokunun, korunmuşluğu ve hissedilirliği açısından, bir nebze de olsa ayrılmaktadır. Bugün hangi kızık köyüne giderseniz gidin, halkına kaç senedir bu köydesin diye sorduğunuzda alacağınız 700 yıldır buralıyım cevabı, sizi şaşırtmasın. Kendilerini bu tarihin ve kültürel mirasın sahipleri ve koruyucuları olarak gören köy halkının samimiyeti ve misafirperverliği size yabancılığınızı unutturacak…

Köylerin sadece bir kişinin geçebileceği kadar dar aralıklı sokaklarının ve her sokakta kayrak taşları arasında sürekli akan, erimiş kar sularının oluşturduğu görsel şölen sizi etkisi altına alacak. Tarihi niteliğinin yanı sıra kızık köyleri, doğal güzellikleri ile de dikkatleri üzerine çekmektedir. Keyifle gezilen günün yorgunluğu Derekızık’ta Saitabat Şelalesi’nde verilecek bir mola ile son bulacaktır. Şelale ve çevresinde piknik alanları, birçok restoran ve dinlenme alanları var olup, şelalenin aktığı kanyon doğa sporları ile uğraşanların da buluşma noktasıdır.

Doğası, tarihi, sosyo-kültürel zenginlikleri, verimli toprakları, yöresel ürünler, Uludağ’ın kaynaklarından soğuk suların aktığı organik sokak dokusu, anıtsal yapılar ve sivil mimarlık örneği konutlar, somut olmayan kültürel değerleri ile kızık köyleri gezi rotamızın vazgeçilmezi olabilir.

Tarihi Sokak Dokusu ve Sivil Mimari Örnekleri

  • Cumalıkızık Hamamı
  • Hamamlıkızık Hamamı
  • Cumalıkızık Camii
  • Hamamlıkızık Camii
  • Fidyekızık Konağı
  • Fidyekızık Çeşmesi
  • Derekızık Saitabat Şelalesi
  • Değirmenlikızık Camii ve Çeşmesi

Tarihi sokak dokusu ve sivil mimari örnekleri

Cumalıkızık Köyü köy kategorileri içerisinde toplu köy tiplemesine girmektedir.

Köyde sadece insan ve at arabalarının geçebileceği genişlikteki yolların çevresinde, birbiri ardına evler sıralanmaktadır. Burada amaç, hem kullanılabilir tarımsal alanları yok etmemek hem de çevre saldırılara karşı korunma ve birlikte olma isteğidir. Cumalıkızık evlerinde iki plan tipi uygulanmıştır. Çatı tipolojisi ile de özgündür.

Sokak ile konut arasında yüksek duvarlarla çevrilerek dışa kapanan, zemini toprak ve kayrak taşıyla kaplı olan bir dış avlu bulunur. İki kanatlı ahşap dış kapılardan ulaşılan bu avludan geçilerek hayata ve konutun kapısına ulaşılır. Tarladaki üretim eylemlerinin devam ettiği bu avlular, konutun farklı kotlarında yer alan yaşama alanlarıyla çevrili olup, aşhane, fırın, tuvalet, depo, kümes ve ahır gibi çeşitli işlevleri barındırır.

2. plan tipinde ise, sokaktan direkt olarak avluya değil, evin hayat kısmına ulaşılır. Dış kapı üzerinde bulunan, camsız ahşap ızgaralı bir boşluktan, hayatın aydınlatılması ve havalandırılması sağlanır. Hayat bölümünden merdivenlere ve depo, ahır gibi mekanların yer aldığı iç avluya ulaşılır.

Cumalıkızık Cami

Caminin, üç yüz yıllık bir geçmişi bulunduğu ve köyün ilk camisinin yerine yapıldığı belirlenmiştir. Yapı meyilli arazide yapıldığı için kuzey duvarı fevkanidir. Dikdörtgen planı, ahşap kırma çatısı, sağdan ve soldan iki kâgir merdivenle çıkılan, camekan içine alınmış beş gözlü ve yuvarlak kemerli son cemaat yeri ve yenilenmiş minaresi ile tipik ve mütevazı bir köy camisidir. Cümle kapısı üzerinde yer alan ahşap saltanat güneşi figürü, Osmanlı mimarisinde 19. yy. ortalarından itibaren uygulanmaya başlamıştır.

Cumalıkızık Hamamı

Hamam, taş duvarlı, kiremit örtülü, üstlerine aydınlatma feneri konulmuş piramidal çatılı olup, soğukluk, sıcaklık ve tuğladan örülmüş yuvarlak kemerleriyle külhan bölümlerinden oluşmaktadır. Soğukluğun ortasında küçük bir havuz, soyunma birimleri, ahşap peykeler ve ahşap mahfil bulunmaktadır. Sıcaklığın mermer halvet korkuluğu ve kurnadaki pirinç musluk özenli bir yapının parçası olduğunu göstermektedir.

Zekiye Hatun Çeşmesi

Caminin doğu cephesindeki çift merdivenin altındaki 2, 10 metre genişliğinde, 1, 60 metre derinliğinde ve 1, 85 metre yüksekliğindeki beşik tonozlu nişin içindedir. Beyaz mermerden yapılmış 1, 10 metre genişliği, 0, 53 metre yüksekliği ve 0, 12 metre kalınlığındaki ayna taşının yanları plasterli, üstü silmelidir. Köşeler yarım kemerli ve bir satırlık Osmanlıca kitabesinde ‘Sahhibül hayrat vel hasenat Zekiye Hatun vakfıdır. Sene 1316 (1917)’ yazılıdır.

Hamamlıkızık Hamamı

Köye adını verdiği söylenen hamamın oldukça eski olduğu tahmin edilmektedir. Zaman içerisinde yapılan onarımlar sonucu mimari yapısı büyük ölçüde değişmiş olan yapının 1323 tarihli onarım kitabesi mevcuttur. Bugün yapıda, sosyal amaçlı işlevlendirmek üzere proje uygulama çalışmaları devam etmektedir.

Hamamlıkızık Camii

Köy meydanında yer alan cami, ciddi onarımlar geçirmiştir. Bugün ibadete açık olan camide, beden duvarları dışında büyük ölçüde özgünlüğünü yitirmiştir. Haziresinde yer alan bazı eski mezar taşlarının caminin yapıldığı dönemden olabileceği düşünülmektedir. 1340 H. tarihli onarım kitabesi mevcuttur.

Fidyekızık Konağı

Bugün Kızık Köyleri Kültür evi olarak işlendirilen yapı, Fidyekızık’taki Osmanlı döneminden kalan tek sivil mimarlık örneğidir.

Fidyekızık Çeşmesi

Bugün akar durumda olan çeşmenin mevcut kitabesinde, Hacı Halil Ağa’nın hayratı olduğu ve 1252 H. tarihinde yapıldığı belirtilmektedir.

Değirmenlikızık Camii ve Çeşmesi

Değirmenlikızık Camii, eski köyden kalan evlerin dışında eski bir cami olarak ayaktadır. Cami yapılan onarımlar ile her ne kadar orijinalliğini yitirmiş olsa da dört beden duvarı tarihe direnmektedir.

Caminin önünde, Bizans lahdinde yapılmış bir de çeşmesi bulunmaktadır.

 

Kaynak: Bursa Rehberi, 1. Baskı, 2015
Yayıma hazırlayan: Bursa Araştırmaları Merkezi
Yayın Evi: Kültür A.Ş.

Etiketler:

Yorumlar