I. Murat Hamamı Kültür Merkezi

0
557

İznik, Atatürk caddesi üzerinde, İstanbul Kapı ile Ayasofya arasında yer alan I. Murat Hamamı; “Büyük Hamam”, “Meydan Hamamı” adlarıyla da anılmaktadır.

Kitabesi ve vakfiyesi tespit edilememiş yapının, mimari ve süsleme özellikleri yönünden 14. yy. ikinci yarısıyla 16. yy. ilk yarısı arasında yapılmış olduğu kabul edilmektedir. Sanat tarihi açısından 14. yüzyıl Osmanlı Mimarisinin özgün özelliklerini barındıran yapı, Osmanlı döneminin ilk büyük hamamlarından biridir. Kitabesinin günümüze ulaşamamasından dolayı yapının banisi, mimarı ve kesin tarihi ile ilgili bilgiye ulaşılamamıştır.

Yapı doğu-batı doğrultusunda düzensiz dikdörtgen planlıdır. Kadınlar ve erkekler kısmı olmak üzere inşa edilmiş bir çifte hamamdır. Birbirine simetrik yerleştirilmiş istiridye motifli trompların taşıdığı sekizgen kasnağa oturan soğukluk, aynalı tonoz örtülü ılıklık, sıcaklık ve halvet odalarından oluşur. Soğuk su deposu ve doğu batı uzantılı beşik tonoz örtülü külhan ise hamamın diğer bölümlerindendir. Yapının beden duvarlarında kesme taş, moloz taş, tuğla kullanımı yanı sıra Roma ve Bizans dönemlerine ait devşirme taşlar da kullanılmıştır.

Sanat Tarihçisi Semavi Eyice yapının, Türk Sanat Tarihi içindeki önemini şu sözlerle ifade etmektedir.

“Büyük Hamam (I. Murat Hamamı) pek az farkla tamamen birbirine eş ve simetrik iki kısımdan meydana gelmiş normal bir çifte hamamdır. Hâlbuki ekseri hallerde kadınlar kısmı ile erkekler kısmı arasında farklar bulunmakta ve kadınlar kısmı diğerine nazaran daha ufak ölçüde olmaktadır. İznik Büyük Hamamı’nda bu prensip gayet ahenkli ve ustalıklı bir tertibe göre ayarlanmıştır. Böylece hamama toplu kapalı bir kompozisyon sağlandıktan başka halvet ve sıcaklık kısımlarının aynı merkeze göre kümelenmesi ve dışarıya dört bir taraftan adeta tecrit edilmeleri, bir cephe boyunca külhan ile su haznesinin yer alması ideal bir sıcaklık imkânı sağlamıştır. Muhakkak ki bu hamam, klasik Türk hamamları içinde teshini en iyi düşünülmüş olanlardan biri idi. Plan vaziyeti bu hamamın çalıştığı devirde gayet iyi ısındığını gösterir.

Büyük Hamam şimdiye kadar tespit edilebilen Türk hamamları içinde soğukluk ve sıcaklık ile halvetlerinin terkibi akımından günkü bilgilerimize göre en muvazeneli misal olarak yegâne örneği teşkil etmektedir. Hamam mimarisinde hemen daima soyunma yeri ile diğer aksam aynı eksen üzerinde bir sırada bulunurken, burada yan yana alınmışlardır.  İznik Büyük Hamamı böylece Türk hamam mimarisinde temsil ettiği tipin, değişik ve başlı başına özelliğe sahip güzel bir numunesi halinde ortaya çıkmıştır.
………………………………
Muhakkak ki, bu bina tecrübeli bir mimarın eseridir….. Bugünkü perişan durumuna rağmen güzel mimarisinden ve zarif tezyinatından hala izler taşıyan bu eser, toplu kitlevi kompozisyonu ile dikkat çeken bir mimari abidedir.”

Yapının hamam işlevini ne zaman yitirdiği tam olarak bilinmemektedir. 20. Yüzyıla işlevini yitirerek kullanılmaz durumda ulaşan yapının sıcaklık bölümü üzerine sonradan konut alanları inşa edilmiş, soğukluk kısımları ise depo, atölye, ahır gibi ticari amaçlarla kullanılmıştır.

2006 yılında İznik Kaymakamlığı tarafından başlanan restorasyon süreci 2008 yılında tamamlanmıştır. Bu süreçte Erkekler Bölümü girişi ve ana yolun altında bulunan bölümde yapılan temel güçlendirme çalışmaları sırasında Roma Dönemine ait, Milattan sonra 2. yüzyıla tarihlenen sütunlu yolun bir kısmı açığa çıkarılmıştır.

I. Murat Hamamı’nın kullanımı 2015 yılında Bursa Büyükşehir Belediyesine devredilmiştir. Bakıma alınarak Sergi/Dinleti Salonu, İznik Tarih Galerisi ve Sanat Galerisi olarak yeniden işlevlendirilen yapı, 2016 yılında Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından “1. Murat Hamamı Kültür Merkezi” adıyla yeniden kent kültürüne kazandırılmıştır.

CEVAP VER